dr inż. Adam Grześkowiak
Vademecum nawożenia czyli zbiór podstawowych, praktycznych informacji o nawożeniu
Spis Treści
VII.2. Wyniki analizy gleby podstawą
precyzyjnego nawożenia
VII.4. Optymalizacja nawożenia azotem

VII.3. Zasady ustalania potrzeb nawozowych względem fosforu, potasu i magnezu

Klasyczną metodą ustalania potrzeb nawożenia jest metoda bilansowa, gdzie porównuje się rozchody składników pokarmowych (wynoszenie składników z plonem, straty składników w glebie) z przychodami (nawozy organiczne, opady atmosferyczne, resztki pożniwne przedplonu, uwalnianie się składników w glebie, itd.). Wynik bilansu określa dawkę nawozu mineralnego.

1. Określamy wymagania pokarmowe uprawianej rośliny, czyli obliczamy masę składników pokarmowych niezbędnych do uzyskania przewidywanego plonu. W tabeli 9 podano pobranie składników pokarmowych w przeliczeniu na jednostkę plonu.

Tabela 9. Zawartość składników pokarmowych w plonie roślin uprawnych(1)
Roślina Plon główny
i uboczny
Plon N P2O5 K2O MgO S
Stosunek
ziarno : słoma
korzenie : liście
Białko Ogółem
(% BO)
t/ha
św.m.**
kg/t św.m. plonu
Pszenicaziarno (12% BO)7,018,08,06,02,02,0
(86% s.m.*)ziarno + słoma24,011,021,04,03,5
1:1,1słoma5,03,014,02,01,5
Pszenicaziarno (14% BO)7,022,08,06,02,02,0
(86% s.m.)ziarno + słoma 28,011,021,04,03,5
1:1,1słoma 5,03,014,02,01,5
Jęczmieńziarno (12% BO)6,517,08,06,02,02,0
(86% s.m.)ziarno + słoma 22,011,023,04,03,5
1:1słoma 5,03,017,02,01,5
Żyto ozimeziarno (11% BO)6,015,08,06,02,02,0
(86% s.m.)ziarno + słoma 22,012,026,04,03,5
1:1,4słoma 5,03,020,02,01,5
Pszenżytoziarno (12% BO)6,018,08,06,02,02,0
(86% s.m.)ziarno + słoma 25,012,023,04,03,5
1:1,3słoma 5,03,017,02,01,5
Jęczmień browarnyziarno (10.5% BO)6,014,08,06,02,02,0
(86% s.m.)ziarno + słoma 19,011,023,04,03,5
1:1słoma 5,03,017,02,01,5
Owiesziarno (11% BO)5,515,08,06,02,02,0
(86% s.m.)ziarno + słoma 22,012,032,03,23,8
1:1,5słoma 4,03,017,01,01,5
Kukurydza na ziarnoziarno (10% BO)6,515,08,05,06,02,0
/CCM
(86% s.m.)
ziarno + słoma 32,012,035,09,03,5
1:1,5słoma 11,32,520,02,51,5
Groch/peluszkanasiona (26% BO)4,036,011,014,02,02,0
(86% s.m.)nasiona + słoma 51,014,632,06,06,0
1:1słoma 15,03,618,04,04,0
Łubinynasiona2,054,013,71,42,1 
(86% s.m.)nasiona + słoma 69,019,729,94,6 
1:1.5słoma 10,03,611,01,8 
Rzepaknasiona (23% BO)3,033,018,010,05,05,0
(91% s.m.)nasiona + słoma 47,024,050,08,08,0
1:2słoma 7,03,020,01,51,5
Ziemniakbulwy30,03,51,44,00,30,3
(22% s.m.)bulwy + łęciny 4,51,65,60,80,6
1:0,5łęciny 2,00,43,20,80,5
Burak cukrowykorzenie45,01,81,02,50,80,3
(23% s.m.)korzenie + liście 4,61,86,01,50,5
1:0,7liście 4,01,15,01,00,3
Burak pastewnykorzenie60,01,80,93,60,50,3
(15% s.m.)korzenie + liście 3,01,25,00,80,4
1:0,4liście 3,00,84,00.,80,3
Kukurydza-silos
(28% s.m.)
części nadziemne46,53,81,63,51,20,5
Koniczyna czerwona
(20% s.m.)
części nadziemne
zielonka
50,05,51,35,00,71,0
Koniczyna czerwona
(20% s.m.)
części nadziemne
zielonka
50,05,51,35,00,71,0
Lucerna
(20% s.m.)
części nadziemne
zielonka
50,06,01,45,00,71,0
Życica
(20% s.m.)
części nadziemne
zielonka
50,04,81,66,50,71,0
Koniczyna z trawą
(20% s.m.)
koniczyna : trawa
50 : 50 zielonka
50,05,21,46,20,71,0
Koniczyna z trawą
(20% s.m.)
koniczyna : trawa
70 : 30  
50,05,31,46,20,71,0
Lucerna z trawą
(20% s.m.)
lucerna : trawa
70 : 30 zielonka
50,05,51,56,50,71,0
Łubin
(20% s.m.)
części nadziemne
zielonka
25,05,01,44,70,5 
Seradela
(20% s.m.)
części nadziemne
zielonka
15,04,51,44,70,5 
Żyto na zielonkę
(15% s.m.)
części nadziemne
zielonka
25,04,01,45,00,5 
Rzepak, rzepik
na zielonkę (15% s.m.)
części nadziemne
zielonka
20,04,51,44,50,5 
Międzyplony
(15% s.m.)
części nadziemne
zielonka
25,03,51,14,50,51,0
Trawa na nasiona
1:8
nasiona
nasiona + słoma
słoma
0,822,1
142,0
15,0
7,8
31,8
3,0
6,6
215,0
26,0
1,7
33,8
4,0
 
1) Düngung 1998. Hinweise und Richtwerte für die ladwirtschaftliche Praxis. Leitfaden zur Umsetzung der Düngeverordung. Ministerium für Ladwirtschaft und Naturschutz des Landes Mecklenburg-Vorpommern – dane skorygowane;
* sucha masa;
** świeża masa, naturalna zawartość wody w roślinach podczas zbioru.

Obliczając masę składników niezbędnych do uzyskania przewidywanego plonu określamy wymagania pokarmowe rośliny.

PRZYKŁAD
Gleba średnia, na której będą uprawiane w zmianowaniu rzepak ozimy i jakościowa pszenica ozima, charakteryzuje się średnią zasobnością w fosfor i potas oraz niską w magnez. Przewidywany plon 3,5 t/ha nasion rzepaku i 7,0 t/ha ziarna pszenicy.

Rzepak z plonem 1 t nasion pobiera 47 kg azotu, 24 kg fosforu, około 50 kg potasu i po 8 kg magnezu oraz siarki (tabela 9), czyli by wyprodukować plon 3,5 tony nasion z hektara rośliny muszą pobrać około 165 kg azotu, 84 kg fosforu, 175 potasu, 28 kg magnezu i minimum 28 kg siarki (S), czyli 70 kg SO3/ha. Analogicznie z plonem 7 ton ziarna i odpowiednią ilością słomy pszenica pobiera z hektara: 196 kg azotu, 77 kg fosforu, 147 kg potasu, 28 kg magnezu i 24,5 kg siarki.

2. Ustalamy potrzeby nawozowe rośliny.
Potrzeby nawozowe rzepaku ozimego: Wymagania pokarmowe względem fosforu wynoszą 84 kg P2O5 x współczynnik 1,15 (tabela 10) = 96,6 kg/ha P2O5 (potrzeby nawozowe), natomiast wymagania pokarmowe potasu: 175 kg K2O x współczynnik 1,2 = 210 kg/ha K2O (potrzeby nawozowe). Stosunek fosforu do potasu wynosi jak 1 do 2,2. W tym wyliczeniu nie uwzględniono wartości resztek pożniwnych przedplonu.

Potrzeby nawozowe pszenicy ozimej: Wymagania pokarmowe względem fosforu wynoszą 77 kg kg P2O5 x współczynnik 1,15 (tabela 10) = 88,6 kg/ha P2O5 (potrzeby nawozowe). W przyoranej słomie rzepaczanej (przedplon) „zastosowano” już 6 kg P2O5 (tabela 9) x 3,5 tony = 21,0 kg fosforu, czyli dawka 88,6 – 21,0 = 67,6 kg/ha fosforu zabezpieczy w pełni wymagania pokarmowe pszenicy, nie obniżając jednocześnie zasobność gleby.

Potrzeby nawozowe względem potasu to wymagania pokarmowe, czyli 147 kg K2O x współczynnik 1,2 = 176,4 kg/ha K2O. W przyoranej słomie rzepaczanej zastosowano 40 kg K2O w słomie rzepaku x 3,5 t = 140,0 kg K2O. Tak więc pod pszenicę można zastosować tylko (176,4 – 140,0) 36,4 kg K2O/ha. Biorąc pod uwagę znacznie większe straty potasu aniżeli fosforu z gleby, stosowany nawóz powinien charakteryzować się stosunkiem P:K jak 1:1, czyli zaleca się na przykład Polifoskę® 8.

Zabezpieczmy jeszcze potrzeby nawozowe względem magnezu. Korzystając ze współczynników dla magnezu przedstawionych w tabeli 11, dla gleby średniej odczytany współczynnik wynosi 2,5. Znaczy to, że wymagania pokarmowe wynoszące po 28 kg MgO/ha dla rzepaku i pszenicy należy zabezpieczyć stosując po 28 kg MgO x współczynnik 2,5 = 70 kg MgO. Chcąc zastosować po żniwach najtańsze źródło magnezu, czyli bardzo drobno zmielony dolomit, który zawiera 19-20% MgO, by zastosować 70 kg MgO należy wysiać 350 kg masy dolomitu.

Tabela 10. Współczynniki przeliczeniowe pobrania fosforu i potasu przez rośliny uprawne na dawki składnika pokarmowego
Klasa zasobności
gleby
Fosfor Potas
bez obornika bez obornika bez obornika bez obornika
5. Bardzo niska 2,00 1,50 1,70 1,00
4. Niska 1,50 1,00 1,50 0,75
3. Średnia 1,15 0,50 1,20 0,50
2. Wysoka 0,70 0,30 0,90 0,40
1. Bardzo wysoka 0,35 0,20 0,50 0,20

Tabela 11. Współczynniki bilansowe magnezu dla gleb Polski
Kategorie
agronomiczne
gleby
Klasa zasobności gleby magnezu
b. niska niska średnia wysoka b. wysoka
Bardzo lekkie 4,0 3,5 2,5 1,0 0,0
Lekkie 3,5 3,0 2,0 1,0 0,0
Średnia 3,0 2,5 1,5 1,0 0,0
Ciężkie 2,5 2,0 1,0 1,0 0,0
Średnio 3,0 2,5 1,75 1,00 0,0

Praktycznie najlepiej zabieg taki wykonać pokrywając potrzeby roślin przez najbliższe 3 lata, czyli po 350 kg dolomitu x 3 lata = 1050 kg/ha masy dolomitu. Będzie wykonane równocześnie wapnowanie profilaktyczne.

PAMIĘTAJMY, że ustalanie potrzeb nawozowych fosforu i potasu dla gleb o wysokiej i bardzo wysokiej zasobności, gdy uwzględniamy współczynniki bilansowe poniżej 1 oraz stosowanie tak niskich dawek tych nawozów, zawsze prowadzi do ubożenia, czyli obniżania klasy zasobności gleby. W związku z tym korzystając z metody bilansowej konieczne jest co 4-5 lat wykonanie analiz glebowych i nawozić na takim poziomie, by utrzymać co najmniej średnią zasobność gleby. Wówczas rośliny o bardzo krótkim okresie wegetacji lub słabym systemie korzeniowym, a także w warunkach niższych temperatur i wahań wilgotności gleby mogą lepiej pobierać potrzebne im ilości składników pokarmowych.

Analogicznie ustalamy wymagania pokarmowe (tabela 12) i potrzeby nawozowe warzyw w uprawie polowej.

Tabela 12. Zawartość składników pokarmowych w warzywach(1)
Roślina Plon
[t/ha św.m.(2)]
N
[kg/t św.m.]
P2O5
[kg/t św.m.]
K2O
[kg/t św.m.]
MgO
[kg/t św.m.]
Burak ćwikłowy50,03,01,55,00,4
Cebula40,02,01,02,00,3
Fasola karłowa20,04,01,53,00,4
Fasola tyczna25,03,00,82,70,4
Kalarepa40,03,01,04,50,4
Kalafior35,03,51,24,00,3
Kapusta brukselska20,03,32,46,00,5
Kapusta biała80,03,01,03,20,4
Kapusta czerwona50,03,00,83,50,3
Kapusta włoska35,03,51,24,00,3
Kapusta pekińska70,02,01,03,50,3
Marchew30,04,01,04,50,6
Marchew60,02,01,04,50,8
Ogórek konserwowy60,02,01,05,00,3
Papryka30,03,00,83,50,3
Pasternak40,03,52,06,00,5
Pietruszka20,05,01,58,00,6
Pietruszka30,04,02,06,50,5
Pomidor60,01,80,73,50,4
Por40,03,01,04,00,4
Rzodkiewka20,01,50,73,80,2
Sałata głowiasta40,02,01,04,00,3
Sałata lodowa40,02,00,63,20,2
Seler korzeniowy50,03,02,06,00,4
Szparag4,03,51,53,50,3
Szpinak25,04,01,47,00,9
1) źródło jak tabela 11;
2) świeża masa, czyli naturalna zawartość wody w roślinach podczas zbioru.

VII.2. Wyniki analizy gleby podstawą
precyzyjnego nawożenia
VII.4. Optymalizacja nawożenia azotem
Spis Treści